Pèire Paul
Pèire Paul es un personatge ligat de pròchi a la destinada literària de Loís Belaud. Es lo passaire, aqueu que realiza la sauvagarda dei tèxtes, lor compilacion e lor edicion e 1595. Nascut a Selon en 1554, morís en 1615 après aver obrat per una « renaissença poetica » en provençau. Installat a Marselha après s’èstre maridat amb una foceana, Gasparda Panet, ais alentorns de 1574, i ven fermier dei gabèlas dau pòrt e s’acèrca donc dau poder marselhés, e mai tard dei dos mèstres de la republica efemèra : Loís d’Ais e Carles de Casaus. Es presentat coma l’oncle d’aligança de Loís Belaud sens que posquessiam saupre çò que significa realament (considera Belaud coma son « nebot » maugrat son atge mai joine). Lo tèrme dèu mai que mai sagelar lor amistat e Lor « comunion prigonda d’escriure en provençau sus Provença » coma o escriu Robèrt Lafont. A la seguida deis òbras belaudinas, i aponde son quite recuelh en guisa de conclusion d’una entrepresa que deguèt li costar en temps e en implicacion personala. Pròche de Robèrt Ruffi, Cesar de Nòstradama, Bernard Zerbin, dau mai joine Claudi Bruèis (autor dau Jardin deys Musos provensalos), apareis tanben dins lo projècte d’edicion dei tèxtes de Miquèu Tronc. Après la quincanèla dau poder de Carles de Casaus, perseguís seis activitats literàrias en provençau, frequenta ansin la residéncia marselhesa (una bèla bastida sus lei nautors de la vila, amb vista sus la mar) dau President dau Parlament, Guillaume Du Vair, luec de rescòntre dei poètas, sabents e erudits coma Malherbe, Peiresc, La Ceppède. Son segond recuelh, L’Autounado, non fuguèt jamai estampat.
Extrach
L’extrach causit (dos primiers quatrins dau sonet, p. 36) es eissit dau recuelh La Barbouillado e rend compte amb sa tonalitat pebrada e joiosa de l’amistat que religava Paul e Belaud.
| Grafia originala | Adaptacion en grafia classica |
|---|---|
A mon nebout, de la Bellaudiero / Sonnet BELLAU, quan tu vendras, nebout, que devy dire, Lou desasept dau Mez, ou ben lou desahuech, Tan leou n’auras leissat quatre peds que tout cuech, Troubaras ton briffar, tout saupoudrat de rire. Diren, aquest es bon, l’autre n’és pas dau pire, M’y semblo qu’es millour qu’aqueou de l’autro nuech : Nouostre coulasson, Pistachos, & Bescuech, Fara nostre verdun tenir drech coumo Cire. |
A mon nebot, de la Belaudiera / Sonet Belaud, quand tu vendràs, nebot, que devi dire, Lou dètz a sèt dau Mes, o ben lo dètz a uech, Tanlèu n’auràs laissat quatre pès que tot cuech Trobaràs ton brifar, tout saupodrat de rire. Direm, aquest es bòn, l’autre n’es pas dau pire, Mi sembla qu’es melhor qu’aqueu de l’autra nuech : Nòstra collacion, Pistachas, e Bescuech, Farà nòstre Verdun tenir drech coma Cire. |
Robèrt Ruffi
Robèrt Ruffi es un autre contemporanèu de Belaud, apareis d’alhors dins lei peças liminaras de l’edicion deis Obros et Rimos prouvenssalos en 1595. Nascut en 1542 e mòrt en 1634, a Marselha, foguèt lo primier « archivaire » de la vila de Marselha e lo secretari de Carles de Casaus. Li devèm de poèmas nombrós, sonets, cançons en provençau que, malurosament, demorèron manescrichs.
Foguèt l’autor d’un tèxte evocant en vèrs la devastacion de la pèsta a Marselha, en 1580. Sei sonets estudiats e editats per Joan-Ives Casanova : Contradictions d’amour, desplegan una poesia de l’antitèsi que descriu lei passions d’amor. Pas mai que L’Autonada de Pèire Paul o lo recuelh de Miquèu Tronc, sa poesia non es estampada. Après Loís Belaud, la renaissença literària ten seis artesans mai lo contèxte politic ven mens favorable. Lo pichòt fiu de Robèrt Ruffi, Antòni, escriu e publica a partir dei nòtas d’archivaire de son grand una Istòria de Marselha en 1642.
La poesia de Robèrt Ruffi serà editada parcialament au sègle XIX puèi re-editada dins lo quadre d’un trabalh d’Abilitacion a Dirigir lei Recèrcas per Joan-Ives Casanova, La poésie en Provence de 1575 à 1640, volume II, Œuvres poétiques de Robert Ruffi, Universitat Paul Valéry, Montpellier III, Junh 1994.
Extrach, sonet liminar ais Obros et Rimos prouvenssalos, 1595
| Grafia originala | Adaptacion en grafia classica |
|---|---|
BELAU prenent hurous de Minervo neissenço, Et de son lach divin (avalant doussament, Sembuguet lou cerveou) de sciensso plenament : Tirant d’aqueou Nectar, sa divino elouquensso. Epandoro tanben pleno en dons d’excellensso, Sas charitos donant à Belau largament : La rendut accomplit troubadour dignament, Lou premier de son tems au pays de Prouvensso. Testimonis verai sas obros lan rendut, Au monde curious dau fruq de sa vertut : D’uno santo furour sourtent de sa peitrino. Son escrich ez gauchous, grave, fouort familiau, Tout plem de sens moral, per mostrar au badau : Qu’ero lou parangon Prouvenssau de doutrino. |
Belaud prenent urós de Minerva naissença, E de son lach divin, avalant douçament, S’embuguèt lo cervèu de sciença plenament : Tirant d’aqueu nectar sa divina eloquença. E Pandòra tanben plena d’excellença, Sas charitas donant a Belaud largament : L’a rendut acomplit trobador dignament, Lo premier de son temps au païs de Provença. Testimònis verai sas òbras l’an rendut, Au monde curiós dau fruch de sa vertut : D’una santa furor sortent de sa peitrina. Son escrich es gaujós, grave, fòrt familiau, Tot plen de sens moral, per mostrar au badau : Qu’èra lo parangon provençau de doctrina. |
- Ligam cap al manescrich Òbras poeticas de Robèrt Ruffi conservat al Musèu-Bibliotèca Paul Arbaud d’Ais
- Ligam cap a l'edicion critica de las òbras poeticas de Robert Ruffi per Joan-Ives Casanòva
- Ligam cap al manescrich Mémoires de Robert Ruffi, mon bisaïeul, sur l'histoire et les antiquités de Marseille, écrites de sa main jusqu'en 1600 conservat al Musèu-Bibliotèca Paul Arbaud d’Ais
Miquèu Tronc
Miquèu Tronc es un autre poèta-sordat, de l’encontrada de Selon de Crau (i moriguèt en 1596). Escaisnommat Lorges, es capitani, donc militari de mestier e servís segurament dins lo camp dich dei « bigarrats », lo partit deis anti-ligaires compausat de catolics e de protestants moderats. Se plaça a l’opausat de l’escaquier politic rapòrt au mitan qu’environa Loís Belaud. Autor de sonets, cançons, peças divèrsas, signa quauquei bèus sonets que testimónian de la dura vida de sordat. Seis òbras manescrichas, las humours a la lorgino, son conservadas a la Bibliotèca Inguimbertina de Carpentràs. Dins son Autounado Pèire Paul evòca lo capitani Lorges e inserís d’unei de sei tèxtes. D’alhors, es lo quite Pèire Paul qu’efectúa lei correccions dins lo manescrich de Miquèu Tronc. Una fes de mai, retrobam l’oncle d’aligança de Belaud a la manòbra dins un projècte d’edicion. Tronc e Paul apartenon a dos univèrs antagonistas mai après l’assassinat de Carles de Casaus, lei causas càmbian, Pèire Paul renega sei fidelitats a la republica perduda. En delai dei dissensions religiosas e militaras qu’estrifan Provença, lo projècte literari e poetic en lenga d’òc sembla de constituir un espaci de rescòntre e d’unitat.
Extrach
Extrach dei primiers quatrins dau sonet 41 (Michel Tronc, Las humours a la lorgino, éd. et traduction de C. Jasperse, Toulon, l’Astrado, 1978).
| Grafia originala | Adaptacion en grafia classica |
|---|---|
Miserable souldat, tu endures de peno, D’engouysso, de tourment, may que non pas un ay, Endures plueio, vent, tempesto encaro may, As souvent fan et set, enssin que Diou l’ourdeno ; Tu sies a conparar ou fourssat de cadeno Qu’a frech, caut, mau vestit, tout renplit d’oy et d’ay, Dormes tout abilhat et n'as repaus jamay, Aquo, tant soullament, my fa tramblar mey veno. |
Miserable sordat, tu enduras de pena, D’angoissa, de torment, mai que non pas un ai, Enduras plueia, vent, tempesta encara mai, As sovent fam e set, ansin que Diu l’ordena ; Tu siás a comparar au forçat de cadena Qu’a frech, caut, mau vestit, tot remplit d’òi e d’ai, Dòrmes tot abilhat e n’as repaus jamai, Aquò, tant solament, mi fa tramblar mei venas. |
Claudi Brueis
![Claudi Brueis, <cite>Lou Jardin deys Musos provençalos. Ou recueil de plusieurs pessos en vers provençaus, recuillidos deys obros deys plus doctes poëtos d'aquest pays.</cite> [Marseille] : [C. Garcin], 1665, 386 p. : fig. gr. s. b ; in-12°, Tolosa, Bibliotèca d’estudi e del patrimòni, Res. D XVII 297](../img/sillage_brueys_vignette.jpg)
Après Loís Belaud, au sègle XVII, leis escrivans qu’an conegut l’estampariá se còmptan sus lei dets de la man. Claudi Brueis, nascut en 1570 o 1571, eissit d’una familha borgesa importanta d’Ais, fa partida deis excepcions. Sabèm qu’un de sei poèmas fuguèt declamat
per un comedian desguisat en trobador per l’acuèlh de Loís XIII a Ais
en 1622. Sei poèmas de circonstàncias e sei peças inspiradas de la tradicion italiana de la commedia dell’Arte (e dau ton burlesc dei lazzi que la caracterizan) son recampats e publicats en dos volumes en 1628, a Ais, encò d’Estienne David : lo Jardin deys Musos provensalos. Sabèm qu’aquelei tèxtes èran estats redigits un trentenat d’ans avant. Son donc contemporanèus de l’edicion belaudina de 1595. Se l’autor esperèt tant d’annadas avant d’èstre editat, es benlèu que, coma o suggerís Florian Vernet, s’agissiá d’una volontat personala, per un òme ben installat dins la societat de son temps, « d’enterinar, dins lo registre de la celebracion nostalgica, la desaparicion d’un monde avalit, d’una epòca de creativitat juvenila complida ». Un periòde festiu, ric en moments collectius, qu’aqueu jardin poetic celebra dins una lenga dau quotidian, verda e sosprenenta, clafida de segonds sens e de decalatges ironics.
Gaspard Zerbin
Fiu de Bernard Zerbin, un procuror d’Ais contemporanèu de Belaud qu’apareis dins lei peças liminaras dei Passatens, Gaspard (1590-1650?) foguèt avocat dins la ciutat sestiana. Son òbra intitolada La Perlo dey Musos et coumedies prouvensalos, es editada en 1655 per lo sestian Joan Roize. S’inscriu dins la seguida dau teatre de Claudi Brueis mai se destaca de l’inspiracion carnavalesca pura per resquilhar devèrs de fòrmas mai elaboradas de la comèdia coma ne trobarem, per lo teatre francés, encò de Molière. Entre burlesc, vena barròca e satira, lo rire pren mai d’una dimension dins aquelei cinc coumedié subversivas e inclassablas. Florian Vernet publiquèt en 2006 una edicion critica moderna de l’òbra amb nòtas, comentaris e reviradas.